• In de woonkamer van Hanneke Cassuto staan vele zelfgemaakte beeldhouwwerken

    Margriet Hunse
  • Een afgietsel van 'het rennende meisje' werd deze zomer onthuld in herinneringscentrum Theresienstadt.

    Margriet Hunse
  • Een afgietsel van 'het rennende meisje' werd deze zomer onthuld in Theresienstadt.

    Margriet Hunse

Bijzondere plek voor beeldje

BUNNIK In voormalig concentratiekamp Theresienstadt werd deze zomer een bijzonder beeld onthuld. Het beeldje van een rennend meisje met een vlinder op haar arm is gemaakt door de Bunnikse kunstenares Hanneke Cassuto.

Margriet Hunse

Hanneke Cassuto: ,,Het beeldje bestaat al lang, in totaal zijn er vijf afgietsels van gemaakt. Wij noemden het in onze familie altijd 'het rennende meisje', maar de Tsjechen wilden graag een officiële naam. Toen hebben we er 'Onbevangen' van gemaakt."

VLINDER In de jaren '70 en '80 werkte Hanneke Cassuto, op latere leeftijd joods geworden, regelmatig als toeristische gids in Israël. Ze bracht de groepen ook steevast naar holocaust-herdenkingscentrum Yad Vashem. ,,Daar las ik altijd 'De Vlinder' van Pavel Friedman voor, een 17-jarige jongen die het gedicht schreef in concentratiekamp Theresienstadt. Het is vrij bekend. Het gaat over de laatste vlinder die hij zag en het eindigt met ' want hier zijn geen vlinders."

JOODSE GEMEENTE In 2001 kwam aan de Nieuwegracht in Utrecht het voormalig Joodse Weeshuis leeg te staan. Het is een pand met een geschiedenis. In 1942 werden de 80 joodse kinderen en het personeel gedeporteerd door de bezetters. De Liberaal Joodse Gemeente Utrecht nam het 80 jaar later in gebruik samen met het Leger des Heils. De voorkant is van het Leger, de achterzijde van de Joodse Gemeente. ,,Toen we tijdens de bezichtiging over de kale planken vloeren liepen, zag ik voor mijn ogen opeens een meisje rennen. Ze moest gewoon gemaakt worden." Dat resulteerde in 'het rennende meisje'. ,,Ze heeft een vlinder op haar arm, diezelfde vinder uit het gedicht van Pavel Friedman. Ze rent vooruit, de vrijheid tegemoet, maar ze komt nergens want ze gaat dood. Haar hoofd is afgewend naar de vlinder, de vrijheid, de ziel misschien. Iemand wees mij er later op dat haar gezichtje aan de ene kant jong is, maar aan de andere kant dat van een verdrietige vrouw." Het beeldje kreeg een plaats op het pleintje aan de achterkant bij de synagoge. Op 4 mei staat het centraal bij de jaarlijkse herdenkingsplechtigheid, waar veel kinderen bij aanwezig zijn.

AFGIETSEL Een tijd geleden wilde een goede vriend een exemplaar van het beeldje cadeau doen aan zijn vrouw, en hij liet nagaan of het mogelijk was om nog een afgietsel te maken. ,,Hij heeft toen, zonder dat ik het wist, ook geïnformeerd bij het herinneringscentrum van Theresienstadt of ze belangstelling hadden voor het beeldje. Die lieten weten dat ze het graag zouden willen hebben." Het hele gezin was toevallig aanwezig toe het bericht kwam, het was een emotioneel moment. ,,Ik dacht: daar had mijn man bij moeten zijn." 

BLOEMEN Alle drie de kinderen gingen in juli mee naar Tsjechië, kleindochter Kim die model stond voor het meisje en het bevriende echtpaar dat het contact had gelegd. Het was erg bijzonder om het allemaal mee te maken in het bijzijn van zoveel geliefden. Het gezelschap logeerde in het stadje zelf. ,,Theresienstadt is een 18e-eeuws vestingstadje, net als Naarden. Zodra we binnenreden voelde het beklemmend. Het is een verschrikkingsoord, 33.000 mensen zijn daar omgekomen. Het merkwaardige is dat er tussen die verwaarloosde huizen weer mensen met jonge kinderen komen wonen. Sommige huizen worden opgeknapt en er staan bloemen voor de ramen."

GEDICHT In een mooie ceremonie werd het rennende meisje onthuld. Het gedicht 'De Vlinder' werd voorgelezen door de oudste zoon. De jongste zoon zong de Jizkor, het gebed voor de zielenrust van alle tijdens de oorlog overleden joden, en haar dochter las psalm 23 dat op elke begrafenis wordt gebeden. En er is geen gebeurtenis zo droevig of er is wel een humoristisch voorval, volgens Hanneke. ,,Na afloop bleek ik de overdrachtspapieren nog te moeten tekenen. Zat ik daar opeens na zo'n mooi moment als een anticlimax achter een tafeltje mijn handtekening te zetten." Het beeldje staat op een mooie plek, bovenaan een brede trap, en het toeval wil dat het gedicht 'De Vlinder' al precies op die plek in drie talen aan de muur hing. ,,Daar komt nu op mijn verzoek ook een Hebreeuwse vertaling bij."